خبرگزاری حوزه | حجتالاسلام سیدمحمدرضا نواب، مشاور ستاد ملی روایت پیشرفت و مدرس دانشگاه ادیان در گفتوگو با خبرگزاری حوزه با بیان اینکه هنرهای نمایشی ظرفیتی بیبدیل برای انتقال مفاهیم عمیق دینی و اخلاقی دارند، اظهار کرد: به واسطه نزدیک شدن به ماه مبارک رمضان، ما موضوع هنرهای نمایشی را به مثابه ابزاری برای تقویت ایمان و اخلاق در جامعه مورد توجه قرار دادیم. نمایش و به طور کلی هنرهای نمایشی که امروز در دسترس عموم مردم هستند، بهترین ابزار برای به تصویر کشیدن معانی و گزارههای دینی محسوب میشوند؛ چه در حوزه تاریخ و چه در حوزه گزارههای معرفتی.
وی ادامه داد: ما معارف تاریخی خود را در قالب سریالهایی مانند «مختارنامه»، «امام علی(ع)» و آثار مشابه در اختیار مخاطب قرار دادهایم و در سالهای اخیر، جمهوری اسلامی ایران و بهطور خاص صداوسیما در این عرصه توفیقات قابل توجهی داشتهاند. علاوه بر این، گزارههای معرفتی نیز در قالب سریالهای مختلف به مخاطب عرضه شده است. در بسیاری از آثاری که درباره ائمه اطهار(ع) ساخته شدهاند، میتوان بهوضوح این گزارههای معرفتی را مشاهده کرد. همچنین آثاری که به نوعی روایتگر زندگی اهلبیت(ع) یا تاریخ صدر اسلام بودهاند، نشان میدهند که امروز ابزاری در اختیار داریم که در دنیا به عنوان ابزار انتقال فکر، ایدئولوژی و ایده شناخته میشود؛ ابزاری که از بستر خیال، راهی به سوی معرفت باز میکند و این معرفت میتواند پایهای برای شکلگیری ایمان عمیق و ماندگار در فرد باشد.
نواب در پاسخ به این پرسش که این ظرفیت چگونه میتواند در قالب آثار نمایشی ماه رمضان متبلور شود، گفت: ماه مبارک رمضان بستر بسیار مناسبی برای پذیرش معنا، فکر و باورهای دینی است. برای یک مسلمان در دنیای امروز و در جهان اسلام، این ماه فرصت ویژهای برای توجه به مفاهیم معنوی ایجاد میکند. به همین دلیل، کمپانیها و شرکتهای بزرگ تلویزیونی در جهان اسلام همواره از این فرصت استفاده کردهاند. شما میبینید شبکهها و کمپانیهایی مانند MBC، بخش قابل توجهی از تولیدات نمایشی خود را در ماه رمضان متمرکز میکنند. آنچه اهمیت دارد این است که ما بتوانیم آثاری را در این ماه در اختیار مخاطب قرار دهیم که علاوه بر برخورداری از وجه درام، تکیهگاه اعتقادی و معرفتی داشته باشند.
وی افزود: به طور خاص میتوان به آثاری اشاره کرد که برآمده از حقیقت هستند. برای مثال، مجموعه تلویزیونی «زندگی پس از زندگی» که از شبکه چهار سیما پخش شد، اگرچه یک اثر نمایشی کلاسیک نبود، اما حاوی یک معرفت عمیق بود که میتوانست زیرساخت شکلگیری داستان و درام قرار گیرد. اگر چنین آثاری به عنوان بنمایه تولیدات دراماتیک مورد استفاده قرار گیرند، یعنی آثاری که هم واجد درام باشند و هم بر حقیقت تکیه کنند، و سپس بر اساس آنها داستانی جذاب، فیلمنامهای قوی و در نهایت درامی تأثیرگذار تولید شود، میتوان امیدوار بود که اتفاقات خوبی در این عرصه رقم بخورد.
این مدرس دانشگاه ادیان درباره آسیبهایی که باید از آنها پرهیز شود، تصریح کرد: آسیبها به طور کلی دو دستهاند. نخست، آسیبهایی که امروز سینمای عربی با آن درگیر است و متأسفانه فضای ماه رمضان را از حالوهوای معنوی خارج کرده و برای مخاطب فضایی غیرمعنوی میسازد. آسیب دوم، غلبه تخیل بر عقلانیت است؛ به این معنا که به جای مواجهه با یک اثر عقلانی و معرفتی قوی، گاهی با آثاری روبهرو میشویم که صرفاً تخیلمحور و فاقد عمق معرفتی هستند. چالش دیگر این است که برخی آثار از حیث بعد معرفتی عمق لازم را ندارند یا بر منابع معرفتی قوی تکیه نمیکنند.
نواب در ارزیابی تولیدات سالهای اخیر گفت: من معتقدم سینمای ایران، بهویژه در ابعاد معرفتی، سینمایی پیشرو است. هم سینما و هم تلویزیون ایران در سالهای اخیر آثار قابل توجهی تولید کردهاند. از سوی دیگر، استاندارد مخاطب در ایران ارتقا پیدا کرده و مخاطب امروز آثار ضعیف را نمیپذیرد. به همین دلیل، چه در حوزه آثار تاریخی و چه در حوزه درام، شاهد حرکت رو به جلویی هستیم. اگر بخواهم به نمونهای اشاره کنم، مجموعه «صاحبدلان» یکی از قویترین آثار معرفتی تلویزیون بود و بسیاری از مثالهایی که در ذهن دارم، با نگاه به همین مجموعه شکل گرفته است.
وی درباره مهمترین موانع تولید آثار عمیق دینی و اخلاقی در تولیدات مناسبتی ماه رمضان بیان کرد: نخستین و مهمترین مسئله، داستان خوب است؛ داستانی که باورپذیر باشد، عمق معرفتی داشته باشد و از نظر دراماتیک و ساختار داستانی، گرهافکنی و پرداخت، قوی باشد. پس از آن، مسائل مدیریتی اهمیت دارد. در دورههای مختلف، مشکلات مدیریتی به انتخابهای درست آسیب زده است. مدیران فرهنگی باید جسارت حرکت به سمت تولیدات بزرگ و پروداکشنهای سنگین را داشته باشند. مسئله دیگر، بودجه و مسائل مالی است که تأثیر مستقیمی بر کیفیت تولید آثار دارد.
نواب در پاسخ به این پرسش که چه سیاستهایی میتواند به شکلگیری یک جریان پایدار در این حوزه کمک کند، بیان کرد: اعتقاد من این است که باید به سمت تقویت بخش خصوصی حرکت کنیم. اگر بخش خصوصی بتواند با حمایت و ضمانت وارد این عرصه شود، همانطور که امروز در پلتفرمهایی مانند «فیلیمو» شاهد آن هستیم، در بلندمدت میتوان به یک جریان پایدار و ماندگار رسید. بخش خصوصی به دلیل ثبات بیشتر در تصمیمگیری و برنامهریزی، کمتر دچار نوسانات مدیریتی میشود؛ نوساناتی که متأسفانه در سالهای اخیر در برخی بخشهای صداوسیما به این حوزه آسیب زده است.
وی درباره استفاده از تجربه سینمای جهان در بازنمایی ایمان و اخلاق نیز گفت: پاسخ به این سؤال نسبی است و نمیتوان یک پاسخ کاملاً قاطع داد. در سینمای جهان، چه در آثاری درباره حضرت موسی(ع)، دیگر پیامبران الهی و بحث منجی، و چه در سینمای کشورهای اسلامی مانند سینمای عرب، مالزی و شرق، آثار قابل توجهی تولید شده است. حتی در سینمای غرب نیز میتوان نمونههایی یافت که قابل الگوبرداری هستند. به نظر من، ما میتوانیم با نگاه گزینشی و هوشمندانه از این تجربهها بهره ببریم.
نواب در پایان با ابراز خوشبینی نسبت به آینده سینما و تلویزیون ایران اظهار کرد: من به آینده سینمای ایران و اتفاقاتی که در این حوزه رخ خواهد داد خوشبین هستم. بهویژه با ورود هوش مصنوعی، میتوان شاهد تحولات جدی در حوزه تولید، ایدهپردازی و کاهش هزینههای پروداکشن بود. هوش مصنوعی بهتدریج تأثیر خود را بر سینما و تلویزیون نشان خواهد داد و میتواند بسیاری از مشکلات تولیدی و مالی را مدیریت کند. حتی امروز هم میبینیم که در جشنواره فیلم فجر، آثاری با استفاده گسترده از هوش مصنوعی معرفی شدهاند. این مسیر، افقهای تازهای پیش روی تولیدات نمایشی دینی و اخلاقی قرار خواهد داد.
انتهای پیام
نظر شما